Aanbeveling tot innoveren met WZSW

In hun eindverslag beschrijven de tien IPW projectgemeenten ervaringen met innovatie en implementatie van WZSW op lokaal niveau. Op basis van deze eindrapportages werden onderstaande aanbevelingen geformuleerd. 


Het experiment WZSW heeft een schat aan ervaringen opgeleverd. Hieronder volgen de meest in het oog springende ervaringen en aanbevelingen van de tien gemeenten die hebben samengewerkt in het IPW-project ‘Vraag om de hoek, werk om de hoek’.

WZSW leert ons lessen op het gebied van:

  • regievoeren
  • integraal werken
  • aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
  • ketensamenwerking
  • cultuuromslag



Het leggen van de verbinding tussen de beleidsterreinen van de WWB en de Wmo werkt. 
Op klantniveau vermindert isolement, zowel voor dienstvragers als dienstverleners. Op beleidsniveau wordt aangetoond hoe afzonderlijke budgetten aan elkaar gekoppeld kunnen worden: WZSW levert de aanzet om diverse budgetten integraal te gebruiken, voor elkaar te laten werken en loopt hiermee vooruit op de inwerkingtreding van het Participatiefonds.


Persoonlijke dienstverlening schept werkgelegenheid.
De projecten tonen duidelijk aan dat er sprake is van een (toenemende) vraag van mensen naar persoonlijke dienstverlening aan huis. Het gaat hierbij om dienstverlening die ligt in het gebied tussen de geïndiceerde voorzieningen (Wmo) en de vrijwillige dienstverlening. Het laagdrempelige karakter van WZSW past precies in dit tussengebied. Inzet van WZSW-diensten kan een beroep op dure geïndiceerde voorzieningen uitstellen, misschien zelfs voorkomen en aan de andere kant het (tanende) vrijwilligerswerk ondersteunen. 


Activering als tussendoel bij uitstroom naar werk.
Voor een aantal WWB-klanten is instroom in een WZSW-traject (nog) te hoog gegrepen. De instroom vanuit het WWB-klantenbestand bleef dan ook achter bij onze verwachting. Directe uitstroom naar de reguliere arbeidsmarkt blijkt voor deze doelgroep nog vaak een stap te ver. Een grote afstand tot de arbeidsmarkt gaat vaak gepaard met de aanwezigheid van complexe problematieken. Met name voor deze groep kan WZSW worden ingezet als activeringsinstrument dat mensen in hun kracht zet. 


Participatie als ‘werk op maat’ levert maatschappelijk rendement
Uit bovenstaande volgt dat gemeenten naast het uitvoeren van wetten moeten gaan zoeken naar nieuwe, creatieve mogelijkheden die het mensen mogelijk maken mee te doen in de samenleving. Participatie betekent dat niet uitsluitend ‘betaald werk’ voor ogen moet staan als het gaat om volwaardig meedoen, maar ook ‘werken op maat door activering’ als doel moet worden benoemd. Voor een aantal mensen uit onze bestanden zal dit het hoogst haalbare zijn. 

Doelgroepbenadering vraagt omslag naar individuele klantbenadering
Als naast uitstroom naar werk ook ‘meedoen’ als doel wordt gezien dan kan WZSW zonder twijfel een succes genoemd worden. Het haalt mensen uit hun isolement, laat hen ondervinden dat ze iets kunnen en brengt hen in contact met andere mensen. En dat allemaal ’om de hoek’, waardoor versteviging van de sociale cohesie in de directe woonomgeving op gang komt. Door WZSW ook te richten op UWV-klanten en vrijwilligers wordt duidelijk dat wij onze aandacht niet moeten focussen op één bepaalde doelgroep. Het vertrekpunt moet zijn de individuele vraag naar ondersteuning en een daarbij passend maatwerktraject ongeacht welke uitkering iemand ontvangt.

Transparante werkprocessen en drempel verlagen 
Het vraagt een brede blik van gemeenten, om instrumenten als minimabeleid, Wmo-voorzieningen en activeringsinstrumenten op elkaar af te stemmen. Zo kan een relatief eenvoudige keuze voor huisbezoeken, in plaats van de administratieve benadering die we vaak zien, een kanteling in de benadering van klanten betekenen. In plaats van de risico’s in beeld te brengen (rechtmatigheid) maken we een ‘kansenprofiel’ (doelmatigheid) van een persoon. Met een laagdrempelige werkwijze komen we letterlijk binnen bij mensen en kunnen situaties in kaart brengen die de ‘menselijk maat’ tussen wetten, professionele dienstverleners en mensen mogelijk maakt.

Samenwerking tussen gemeenten 
De samenwerking met collega’s van andere projectgemeenten werkt in voorbereidende en ontwikkelende zin inspirerend om de implementatie van WZSW vorm en inhoud te geven. Door het uitwisselen van ervaringen kunnen oplossingen worden gevonden voor lokale (communicatie) knelpunten. Waar werkterreinen van project ontwikkelpartners de gemeentegrenzen overschrijden kunnen gezamenlijke afspraken worden gemaakt. Bij de lokale uitwerking gaan vaak de verschillen tussen de gemeenten belemmeringen vormen om de samenwerking verder gestalte te geven. Volgafspraken over samenwerking bevelen wij dan ook niet aan. De boodschap is: op het juiste moment de lokale kleur in te vullen. Bestuurlijk overleg tussen samenwerkende gemeenten is een must. Politiek draagvlak en een visie op WZSW zijn van wezenlijk belang wil WZSW komen tot een effectieve aanpak. Een duidelijke keuze door het lokaal bestuur voor implementatie van het project beschouwen wij dan ook als een van de belangrijke succesfactoren.

Samenwerking tussen gemeente en aanbieders
Bij het ontwikkelen van lokaal sociaal beleid kan de gemeente niet zonder externe partners. De komst van de Wmo en meer specifiek, het experimenteren met WZSW heeft ons de noodzaak tot samenwerken duidelijk gemaakt. Ook hier is de boodschap maak de verbinding, breng partners bij elkaar. Moeilijkheid hierbij is dat deze partners ook elkaars concurrenten worden als de gemeente een aanbesteding uitschrijft op een zorgproduct als ‘hulp bij het huishouden’. Binnen WZSW hebben we externe partners hierop een zéér terughoudende houding zien aannemen. Met WZSW als flexibel en laagdrempelig product is het mogelijk een brug te slaan en te stimuleren tot samenwerking.

Samenwerken met externe partners of dit nu zorginstellingen, wooncorporaties, UWV’s  of het CWI zijn, vraagt erom achter je eigen façade vandaan te komen en op het overlappinggebied iets meer te doen dan je als organisatie gewend bent. Juist op dit gebied wordt de meerwaarde aangetroffen die voor de klant kan werken.

Aansluiting onderwijs-en arbeidsmarktbeleid
Het WZSW concept heeft in een eerder stadium de ontwikkeling van een nieuwe opleiding WZS-verlener opgeleverd. De doorontwikkeling binnen ons project heeft laten zien, dat voor sommige deelnemers de instroom in deze opleiding te hoog gegrepen is. Dit heeft ertoe geleid voorafgaand aan de opleiding een individueel traject van Eerder Verworven Competenties (EVC) te koppelen. De nieuwe functie zal zich een plaats moeten verwerven binnen de arbeidsmarkt. Dit vraagt om ruimte maken binnen de bestaande structuren in de functiegebouwen van bestaande (zorg)instellingen. Instroom aan de onderkant van de arbeidsmarkt gaat niet vanzelf. We hebben hierdoor goedbedoelde initiatieven eerder zien stranden. Het project laat zien, dat de huidige (zorg) werkgevers daadwerkelijk ruimte zullen moeten maken binnen de gevestigde structuren van hun functiegebouw. Dit gaat niet zonder slag of stoot en het vraagt tijd. In ieder geval meer tijd voor doorontwikkeling dan ons binnen de projectperiode gegeven is.

Rendement investering in WZSW
Alle tien gemeenten geven aan dat het WZSW project waardevolle inzichten heeft opgeleverd over ontwikkeling van dienstverlening en participatie. Alle tien gemeenten hebben aangegeven op enigerlei wijze activiteiten rondom WZSW voort te zetten. Daarmee staat vast dat WZSW een praktische bijdrage levert aan sociale vernieuwing. Dat er op verschillende manieren wordt verder gebouwd is niet erg, maar geeft de invulling aan de lokale kleur van een gemeente.

Uit onderzoek van TNO komt naar voren dat de sociale meerwaarde zeker aanwezig is. In het onderzoek benoemt TNO indicatoren die deze meerwaarde meetbaar maken. Dat betekent echter nog niet dat bij alle projectpartners voldoende overtuiging aanwezig is dat deze ‘ervaren’ meerwaarde ook sociaal economische meerwaarde betekent. 

Innoveren op maat met WZSW oftewel ‘neem de tijd’
We hebben ondervonden dat veranderen langzaam gaat. Twaalf maanden om te experimenteren was veel te kort. We hebben als gemeenten dan ook onze conclusies getrokken en besloten door te gaan met WZSW. En het mooie aan WZSW is dat het een flexibel veranderingsinstrument is dat de kleur van de lokale situatie kan aannemen. WZSW verdringt niet maar kan haar plaats vinden in het bestaande spectrum van voorzieningen.